Werther Etkisi Nedir? İntihar ve Medyanın Görevi

Werther intihar 1

Bu yazımda internet haberciliği ve medyanın intihar haberlerini yazarken aslında ne kadar sorumlu olduklarını sizlere göstermek ve medyanın bir intihar olayında nasıl hareket etmesi gerektiğini ele almak istiyorum. Üzerinde duracağımız konular ise şunlar: Medya insanları intihar etmeye yönlendirebilir mi veya intihardan vazgeçirebilir mi? “Werther Etkisi” ve “Papageno Etkisi” nedir? Medya unsurlarının bir intihar olayında tutumu nasıl olmalıdır?


Werther Etkisi Nedir?

Werther İntihar 2

Medya ile bağlantılı çok büyük bir risk olan “Werther Etkisi” ismini, 1774 yılında Goethe‘nin “Genç Werther’ın Acıları” adlı eserinin yayımlanmasından sonraki yüksek sayıdaki intiharlardan almaktadır. Werther Etkisi genel olarak, intiharlardan sonra ortaya çıkan taklit intiharlarını tanımlamaktadır. Werther Etkisi bilimsel olarak ilk defa David Philipps tarafından tanımlanmıştır ve çalışmaları öncü çalışmalar olarak kabul edilmektedir.

1774 yılında Alman yazar Johann Wolfgang von Goethe, kendisinin ilk romanı olan “Genç Werther’ın Acıları” adlı eseri yayınlamıştı. Eserde Werther adlı genç, sevdiği bir kadına aşık oluyor ve onunla birlikte olabilmek için çok çabalıyor fakat bu çabası başarısızlıkla sonuçlanıyordu. Ardından Werther kendini öldürüyordu. Bu romanın yayımlanmasından sonra Avrupa genelinde Werther’ın yaşadığı olaylara benzer olaylar yaşayan birçok genç erkek intihar etmişti. Bundan dolayı eser Avrupa’nın çeşitli bölgelerinde yasaklanmıştı.

Werther İntihar 3

Marilyn Monroe’nun 1962 yılının Ağustos ayında intihar etmesinden sonraki ay içerisinde, yüz doksan yedi intihar vakası yaşanmıştı. Söz konusu intiharlarda ölenlerin çoğu sarışın kadınlardı ve ölen yıldızı kendilerine rol model olarak almışlardı.

Dark Net – İnternetin Yeraltı Dünyası, Jamie Bartlett

Werther Etkisi, yukarıdaki alıntıdan da görebileceğiniz üzere medyanın intiharlarda ne kadar etkili ve yönlendirici olabileceğinin bir kanıtıdır. Hatta bu yüzden DSÖ, 2001 yılında haberlerin yapılırken nelerden kaçınılmasına dair bir kılavuz yayınladı. Bu kılavuz genel olarak intihar yönteminin, intihar eden kişinin kişisel bilgilerinin ve “kendi kendine ölüm” gibi ifadelerin kullanılmasından kaçınılması konusunda bir uyarı niteliği taşımaktadır. Medyanın bazı unsurlarının bu kılavuzu dikkate almaması ve sorumsuzca haber yapması ise ayrı bir konu.

Papageno Etkisi Nedir?

Werther İntihar 5

Wolfgang Amadeus Mozart‘ın 1791 yılında bestelediği operası Sihirli Flüt‘ün ana karakterlerinden olan Papageno, aşkını kaybeder ve bu acıdan kurtulmanın tek yolunun intihar olduğunu düşünür. Ardından üç ayrı karakter, Papageno’ya sorunlarını çözmek için birbirinden farklı yollar gösterir. İsmini bu eserden alan “Papageno etkisi” intihar eşiğinde olan insanları bu fikirden vazgeçirmeye yarayan etkiyi tanımlar. Papageno Etkisi, medya unsurlarının intihar olaylarını sorumlu bir şekilde haber yaparak potansiyel intihar olaylarını engelleyebilmesidir. Medya unsurları, Dünya Sağlık Örgütünün yayımladığı kılavuza uyduğu takdirde insanlar üzerinde söz konusu etkiyi sağlayabilir.


Medya Unsurları Bu Tür Konularda Nasıl Hareket Etmeli?

Werther İntihar 4

Uzmanların yayınladıkları raporlara göre medya, bir intihar konusunda hem caydırıcı hem de yönlendirici etkiye sahip. Doğru stratejiyle intiharları önlemek mümkün. Medyanın bu konu hakkındaki anlatım şekline dikkat etmesinin yanında DSÖ’nün kılavuzunda listelenen uyarı tiplerini dikkate almasının da intiharları önlemedeki etkisi yüksek.

Dünya Sağlık Örgütünün yayımladığı kılavuza göre dikkat edilmesi gerekenleri aşağıya listeledim:

Genel Olarak Bir İntihar Bildirisi Nasıl Yapılmalı?

  • İstatistikler doğru ve dikkatli bir biçimde yorumlanmalı
  • Gerçek ve güvenilir kaynaklar kullanılmalı
  • Zaman baskısı olsa bile doğaçlama yorumlar çok dikkatli bir biçimde incelenmeli
  • Küçük rakamlara dayalı genellemelere daha fazla dikkat edilmeli
  • “İntihar salgını” ve “Dünyada İntihar oranının en yüksek olduğu yer” gibi ifadelerden kaçınılmalı
  • İntiharlar sosyal, kültürel değişimlere veya bozulmalara karşı anlaşılabilir bir tepki olarak gösterilmemeli ve buna karşı çıkılmalı

Belirli Bir İntihar Bildirisi Nasıl Yapılmalı?

  • Özellikle bir ünlü söz konusu olduğunda, intiharların sansasyonel haberlerinden özenle kaçınılmalıdır. Kapsam mümkün olduğunca en aza indirilmelidir. Ünlünün sahip olabileceği herhangi bir zihinsel sağlık sorunu da kabul edilmelidir. Aşırıya kaçmamak için her türlü çaba gösterilmelidir. Ölen kişinin, kullanılan yöntemin ve intihar mahallinin fotoğraflarından kaçınılmalıdır. Ön sayfalar hiçbir zaman intihar raporları için ideal bir yer değildir.
  • Araştırmalar; intiharın medyada yer almasının, intihar yöntemi üzerinde intihar sıklığından daha büyük bir etkiye sahip olduğunu göstermiştir. Bu nedenle kullanılan yöntemin ve yöntemin nasıl temin edildiğinin ayrıntılı açıklamalarından kaçınılmalıdır. Bunların bildirilerde açıklanması başka insanların da bu yöntemi kullanma riskini artırır.
  • İntiharlar basit bir şekilde de açıklanamaz bir şekilde de rapor edilmemelidir. İntiharlar asla tek bir faktörün sonucu değildir. Genellikle birkaç faktörün karmaşık etkileşiminden kaynaklanır.
  • İntihar olayları, kişisel sorunlarla baş etme yöntemi olarak gösterilmemelidir.
  • Raporlar daima intihar olaylarının ailelerin ve yakınların psikolojik durumu hesaba katılarak yazılmalıdır.
  • İntihar kurbanları, “şehit” gibi halkın övdüğü sıfatlarla belirtilmemelidir. Bu durum, insanlara halkın intihar kurbanlarını onurlandırdığını düşündürebilir. Bunun yerine vurgu yapılan konu vefat eden kişinin yasını tutmak olmalıdır.
  • İntihar girişimlerinin (beyin hasarı, felç vb.) fiziksel sorunları beraberinde getirdiğinin belirtilmesi caydırıcı etkiye sahiptir.

Yardım İmkanları Hakkında Nasıl Bilgi Verilmeli?

Medya, intihar haberlerinden sonra aşağıdaki bilgileri yayınlayarak potansiyel intiharları önlemede proaktif bir rol oynayabilir:

  • Mevcut ruh sağlığı hizmetlerini ve yardım hatlarını güncel telefon numaraları ve adresleri ile listelemek
  • İntihar davranışına ait belirtileri yayınlamak
  • Depresyonun sıklıkla intihar davranışı ile ilişkili olduğu ve depresyonun tedavi edilebilir bir durum olduğu mesajını iletmek
  • Yakınlara yas sürecinde bir ilgi mesajı sunmak ve yakınlar için destek gruplarının telefon numaralarını sağlamak. Bu, intihar krizlerinde ruh sağlığı uzmanları, arkadaşlar ve aile tarafından müdahale olasılığını artırır

İntihar Bildirilerinde Yapılması ve Yapılmaması Gerekenlerin Özeti

YAPILMASI GEREKENLER
-Gerçekleri sunarken sağlık yetkilileriyle işbirliği içinde çalışın
-İntihardan başarılı bir intihar değil tamamlanmış bir intihar olarak bahsedin
-Yalnızca ilgili ve bahsedilmesi sıkıntı oluşturmayacak verilerden bahsedin ve bunları iç bölümlerde sunun
-İntihardan vazgeçirecek şeylerden bahsedin
-Yardım hatları ve topluluk kaynakları hakkında bilgi sağlayın
-Risk göstergelerini ve uyarı nitelikli belirtileri duyurun


YAPILMAMASI GEREKENLER
-Fotoğrafları veya intihar notlarını yayınlamayın
-Kullanılan yöntemin ayrıntılarını rapor etmeyin
-İntihara neden olan olayı/olayları basitleştirmeyin, basit sebepler vermeyin
-İntiharı yüceltmeyin veya sansasyonel hale getirmeyin
-Dinî ve kültürel kalıplar kullanmayın
-Suç paylaması yapmayın

Kaynak: https://suicidepreventionlifeline.org/wp-content/uploads/2021/04/Lifeline-Papageno-Effect.pdf
        https://www.openaccessgovernment.org/the-werther-effect/42915/
        https://www.who.int